داتولیت (Datolite)
داتولیت (Datolite) یک کانی بوروسیلیکاته کلسیمی با فرمول شیمیایی CaBSiO₄(OH) است که در مطالعات زمینشناسی و گوهرشناسی اهمیت ویژهای دارد. این کانی در سیستم بلوری مونوکلینیک متبلور میشود و بهطور طبیعی در درزهها، حفرهها و ترکهای سنگهای آذرین مافیک و در محیطهای هیدروترمال شکل میگیرد.
ویژگیهای شیمیایی و فیزیکی
داتولیت در دستهٔ سیلیکاتها قرار دارد و از ترکیب کلسیم، بور و سیلیکات تشکیل شده است. این ساختار شیمیایی باعث میشود که داتولیت بهعنوان یک کانی بوروسیلیکاته طبقهبندی شود که در برخی منابع ساختار پیچیدهای از حلقههای چهار و هشتتایی تتراآدرها دارد.
ویژگیهای اصلی فیزیکی داتولیت عبارتاند از:
- سختی: حدود ۵ تا ۵٫۵ در مقیاس موس
- چگالی (جرم حجمی): حدود ۲٫۹ تا ۳٫۰
- جلای سطحی: شیشهای (Vitreous)
- شفافیت: از شفاف تا نیمهشفاف
- شکست نور (Refractive Index): معمولاً بین ۱٫۶۲۶ تا ۱٫۶۷۰
- دوگانگی نوری (بیرئفریژنس)
این ویژگیها در ترکیب، داتولیت را از بسیاری از سیلیکاتهای دیگر متمایز میکند و امکان شناسایی دقیق آن در آزمایشگاههای گوهرشناسی را فراهم میسازد.
رنگ و ظاهر
داتولیت در نمونههای خالص معمولاً بیرنگ یا سفید دیده میشود، اما حضور ناخالصیهای مختلف میتواند رنگهای متفاوتی مانند سبز کمرنگ، زرد، صورتی یا قرمز به آن بدهد. رنگهای غیرمعمول اغلب به دلیل حضور عناصر یا ترکیبات همراه در ساختار بلوری یا در زمینه سنگهای میزبان است.
محیط تشکیل و کانیهای همراه
این کانی بهطور غالب در سنگهای آذرین بازالتی و گابروئی در حفرهها و ترکهای پر شده توسط فازهای هیدروترمال یافت میشود. داتولیت اغلب بهصورت بلورهای کوتاه پرسماتیک، تودهای یا گویمانند دیده میشود و معمولاً همراه با کانیهایی نظیر زئولیتها، کلسیت، کوارتز و پریهنیت رخ میدهد.
اهمیت گوهرشناسی
اگرچه داتولیت بهعنوان یک سنگ قیمتی رایج شناخته نمیشود، اما نمونههای شفاف و خوشرنگ آن در میان کلکسیونرها و علاقهمندان به گوهرهای خاص ارزشمند است. این گوهرها معمولاً کوچکتر از ۱۰ قیراط بوده و در تراشهای ظریف یا بهصورت کبوچن استفاده میشوند. نمونههای دارای درخشندگی بالا میتوانند در جواهرهای خاص یا کالکشنهای تخصصی جایگاه داشته باشند، اما باید توجه داشت که سختی نسبتاً متوسط داتولیت، آن را برای استفاده روزمره در جواهرات پرکاربرد کمتر مناسب میسازد.
کاربردها و ارزش علمی
علاوه بر اهمیت آن در گوهرشناسی، داتولیت در زمینشناسی کاربردی نیز دارد. بهعنوان یک کانی ثانویه هیدروترمال، حضور آن میتواند اطلاعاتی درباره شرایط حرارتی و شیمیایی محل تشکیل سنگها ارائه دهد و در مطالعات محیطهای دگرسانی و فعالیتهای بوروسیلیکاتی نقش داشته باشد.
جمعبندی
داتولیت نمونهای برجسته از کانیهای بوروسیلیکاته است که با ترکیب علمی و زیبایی طبیعی، در مرز بین زمینشناسی و گوهرشناسی قرار دارد. با وجود اینکه کاربرد تجاری آن محدود است، ارزش علمی، زیبایی بصری در نمونههای خاص و جایگاه در میان کلکسیونها آن را به موضوعی جذاب برای علاقهمندان به کانیها و گوهرها تبدیل میکند.